Proteza szkieletowa – kiedy warto ją wybrać i jak wygląda użytkowanie?
Braki zębowe potrafią szybko odbić się na komforcie jedzenia, mowie i pewności siebie. Wiele osób obawia się jednak klasycznych protez akrylowych: „czy będą się ruszać?”, „czy zasłonią podniebienie?”, „czy będzie je widać?”. Proteza szkieletowa to rozwiązanie ruchome, które dzięki metalowemu szkieletowi może być stabilniejsze i mniej rozległe, a w wybranych przypadkach także bardziej estetyczne (np. w wersji bezklamrowej). Kluczowa jest jednak kwalifikacja i właściwe zaprojektowanie protezy.
Czym jest proteza szkieletowa?
Protezy szkieletowe zaliczane są do ruchomych uzupełnień protetycznych – po ich wykonaniu mogą być usuwane i wprowadzane do jamy ustnej bez pomocy lekarza. Każda proteza szkieletowa wykonywana jest indywidualnie dla danego pacjenta, z uwzględnieniem budowy jego jamy ustnej, ilości i rozmieszczenia pozostałego w niej uzębienia. Jest to uzupełnienie ruchome stosowane do uzupełnienia braków zębowych, projektowane indywidualnie z uwzględnieniem liczby i rozmieszczenia zębów filarowych.
Proteza szkieletowa – budowa
Protezy szkieletowe składają się one z metalowego szkieletu (stąd ich nazwa) i części akrylowej, która uzupełnia brakujące zęby. Dzięki obecności metalowego szkieletu możliwe jest ograniczenie zasięgu pokrycia pola protetycznego przez w/w uzupełnienie. W przypadku protezy szkieletowej górnej płyta protezy ogranicza się najczęściej do niewielkiego pasma metalu pokrywającego podniebienie w postaci, tzw. przerzutu podniebiennego; a w protezie szkieletowej dolnej rolę łącznika spełnia najczęściej łuk podjęzykowy. W praktyce oznacza to, że proteza szkieletowa zwykle zajmuje mniej miejsca w jamie ustnej niż klasyczna proteza akrylowa, co ułatwia adaptację i komfort mówienia.
Proteza szkieletowa klamrowa – kiedy się sprawdza?
W skład protez szkieletowych wchodzą także elementy umożliwiające utrzymanie tych uzupełnień w jamie ustnej i pomagające w przenoszeniu sił żucia na pozostałe uzębienie – tj . zespoły klamer i cierni (protezy szkieletowe klamrowe), które dzięki swojej sprężystości i odpowiedniemu rozmieszczeniu przeciwstawiają się siłom odciągającym protezę od podłoża.
Proteza szkieletowa bezklamrowa – na czym polega i dla kogo?
Przy korzystnym rozmieszczeniu braków zębowych można wykonać protezę szkieletową bezklamrową. Taka proteza nie będzie zawierała w swojej konstrukcji klamer dzięki specjalnemu przygotowaniu zębów filarowych (pokryciu ich koronami protetycznymi z zamontowanymi w nich zasuwami bądź zatrzaskami lub zastosowaniu koron teleskopowych). Takie rozwiązanie będzie korzystniejsze dla pacjenta ze względów estetycznych.
Takie rozwiązanie nie jest możliwe u każdego pacjenta – wymaga odpowiednich zębów filarowych i zwykle jest bardziej złożone protetycznie, dlatego decyzja zapada po konsultacji i planie leczenia.
Proteza szkieletowa – wskazania
Proteza szkieletowa jest rozważana wtedy, gdy braki zębowe nie kwalifikują się do leczenia mostami lub implantami albo gdy pacjent potrzebuje rozwiązania ruchomego o lepszej stabilizacji. Wskazania do zastosowania protez szkieletowych:
- braki zębowe zbyt rozległe, aby je uzupełnić mostem protetycznym,
- tzw. braki skrzydłowe (czyli braki zębów bocznych),
- leczenie zaawansowanej choroby przyzębia (szynowanie zębów – tzw. szynoprotezy),
- utrwalenie efektów leczenia ortodontycznego lub chirurgicznego.
Proteza szkieletowa – zalety i wady
Najważniejsze zalety protezy szkieletowej:
- nie osiada na dziąśle, nie uciska kości i tym samym nie powoduje zaniku kości,
- ma dobre utrzymanie w jamie ustnej za pomocą klamer, zatrzasków, zasuw, koron teleskopowych,
- zasięg jej płyty (czyli jej wielkość) jest ograniczona – łatwiej się do niej przyzwyczaić niż do klasycznej protezy akrylowej,
- niewielkie pokrycie podniebienia umożliwia dobre odczuwanie smaku oraz temperatury,
- prawidłowo zaprojektowana i regularnie kontrolowana może być bezpieczna dla zębów filarowych,
- duża wytrzymałość mechaniczna– płyta wykonana z metalu.
Wady protez szkieletowych:
- konieczne jest występowanie w jamie ustnej zębów, które gwarantują solidne podparcie dla protezy,
- alergia na metal – rzadko, ale może wystąpić,
- w wersji klamrowej elementy retencyjne mogą być widoczne podczas uśmiechu,
- wymaga regularnych kontroli i czasem korekt, zwłaszcza w okresie adaptacji,
- higiena może być bardziej wymagająca ze względu na elementy metalowe.
Przed przystąpieniem do wykonania protez szkieletowych należy ocenić pozostające w jamie ustnej zęby. Powinny one zostać wyleczone, a te które zostały zakwalifikowane do ekstrakcji należy usunąć. Wykonanie protez szkieletowych wymaga współpracy z laboratorium protetyki stomatologicznej. W związku z czym czas jaki należy poświęcić na wykonanie protez to około 3-6 wizyt. Liczba wizyt zależy od stopnia skomplikowania przypadku, konieczności przygotowania zębów filarowych oraz wybranego typu retencji (klamry vs rozwiązania bezklamrowe).
Zalecenia po wykonaniu protezy szkieletowej
Po odebraniu protezy i rozpoczęciu jej użytkowania powinniśmy zgłaszać się regularnie do gabinetu stomatologicznego na wizyty kontrolne.
„Aby przystosować się do nowej protezy, która jest rzeczywiście ciałem obcym w jamie ustnej, można czytać na głos lub dużo rozmawiać co pomaga w nauce poprawnej wymowy wszystkich głosek. Po kilku dniach użytkowania nowa proteza może być przyczyną pojawienia się odleżyn, które należy pokazać lekarzowi, aby wiedział, w którym miejscu skorygować protezę” – mówi dr n. med. Krystian Krupski, specjalista chirurgii stomatologicznej z K2 Dental
Jeśli pojawi się ból, otarcia lub trudność w gryzieniu, nie warto „przeczekać” – zwykle wystarcza drobna korekta w gabinecie, aby znacząco poprawić komfort.
O gotową protezę szkieletową należy odpowiednio dbać. Obowiązkowe jest czyszczenie zębów i dbanie o prawidłową higienę jamy ustnej. Zaleca się, aby po każdym posiłku protezy były oczyszczane z resztek pokarmowych. Podobnie przed spoczynkiem nocnym proteza powinna zostać dokładnie oczyszczona. Można w tym celu użyć specjalnej szczoteczki do protez i pasty o niskim współczynniku ścieralności lub specjalnie dedykowanych do tego celu środków dostępnych w aptekach. Protezy należy przechowywać na sucho, w czystym pojemniku z dziurkami, umożliwiającym wentylację powietrza. Protezę najlepiej przechowywać w czystym, wentylowanym pojemniku – zgodnie z zaleceniami lekarza. Najważniejsze jest regularne czyszczenie protezy i niedopuszczanie do długotrwałego przechowywania jej w zabrudzonym, zamkniętym środowisku, które sprzyja namnażaniu drobnoustrojów.
Podsumowanie
Proteza szkieletowa to ruchome uzupełnienie protetyczne o metalowym szkielecie, które może zapewniać lepszą stabilizację i mniejsze pokrycie podniebienia niż klasyczna proteza akrylowa. W zależności od warunków można rozważyć wersję klamrową lub bardziej estetyczną bezklamrową. O powodzeniu leczenia decydują prawidłowa kwalifikacja, dopasowanie protezy oraz regularne kontrole i higiena.
Bibliografia
1. Protezy szkieletowe A. Budkiewicz
2. Ruchome protezy częściowe Alan B. Carr, David T. Brown
3. Protetyka stomatologiczna E. Spiechowicz
